Fosfor Nedir?

Fosfor Nedir?

Fosforun Bitkilerdeki Temel Rolü

Fosfor hem birçok önemli bitki yapısı bileşiklerinin bir parçası olacak hem de bitkilerdeki çok sayıda önemli biyokimyasal reaksiyonların dönüşümünde bir kataliz olarak önemli bir besin öğesidir. Fosfor, özellikle güneş enerjisini yakalamada ve bunu faydalı bitki bileşiklerine dönüştürmedeki rolü açısından dikkat çeker.

Fosfor, tüm canlıların genetik “hafıza birimi” olan DNA’nın çok önemli bir bileşenidir. Bitki yapısı, tohum verisi ve genetik transfer için gerekli olan protein ve diğer bileşenleri inşa etmek için DNA genetik kodlarını okuyan bileşik olan RNA’nın bir bileşenidir.

Fosfor, bitkilerin “enerji birimi” olan ATP’nin çok önemli bir bileşenidir.  ATP fotosentez sırasında oluşur, yapısı içinde fosfora sahiptir ve fide büyümesinin başlangıcından tane oluşumu ve olgunlaşmaya kadar işlenir.

Bu nedenle, fosfor tüm bitkilerin genel sağlığı ve canlılığı için gereklidir. Fosfor ile ilişkilendirilmiş bazı özel büyüme faktörleri şöyledir:

  • Uyarılmış kök gelişimi
  • Artan sap ve gövde kuvveti
  • Geliştirilmiş çiçek oluşumu ve tohum üretimi
  • Daha düzgün ve daha erken ürün olgunluğu
  • Baklagillerin artan azot N-sabitleme kapasitesi
  • Ürün kalitesindeki iyileşmeler
  • Bitki hastalıklarına karşı artan direnç
  • Tüm yaşam döngüsü boyunca gelişimi destekler

Bitkilerde Fosfor Eksikliği

Fosfor eksikliğinin tespiti, azot veya potasyum eksikliğinin tespitine kıyasla oldukça zordur. Ürünler genellikle erken büyüme sırasında genel bir bitki bodurluğundan başka herhangi bir açık bir fosfor eksikliği belirtisi göstermez. Görsel bir eksiklik fark edildiği zaman, bunu yıllık ürünlerde düzeltmek için çok geç olabilir. Mısır gibi bazı ürünler, fosfor eksikliği olduğunda anormal bir renksizleşme gösterme eğiliminde olur. Bitkiler genellikle morumsu renge bürünen gövdesi ve yaprakları ile birlikte koyu mavimsi yeşil bir renkte olur.Morun derecesi, diğerlerinden daha çok renk değişimi gösteren bazı melez bitkilerle birlikte bitkinin genetik yapısından etkilenir.

Morumsu renk, bitkinin yapraklarında meydana gelen antosiyanin (morumsu renkli pigment) sentezini destekleyen şekerlerin birikmesinden kaynaklanır. Fosfor, bitkilerde oldukça hareketlidir ve eksik olduğunda, eski bitki dokusundan genç, aktif olarak büyüyen alanlara geçebilir. Sonuç olarak, fosfora verilen erken vejetatif yanıtlar sıklıkla gözlemlenir. Bir bitki olgunlaştıkça, fosfor tohumlar ve meyvenin oluşumu için yüksek enerjinin ihtiyaç duyulduğu bitkinin meyve veren bölgelerine geçer. Büyüme mevsiminin sonlarındaki fosfor eksiklikleri, hem tohum gelişimi hem de normal ürün olgunluğunu etkiler. Alınan her besin maddesinin toplam miktarının yüzdesi, büyüme mevsiminin sonlarında fosfor için olan gerek azot gereksede potasyumdan daha yüksektir.

Mısırdaki Belirtiler

Soldaki resim, P eksikliği olan bir mısır bitkisini gösterir. Bitkideki fosforun yeniden dağıtımından dolayı, daha eski bitkiler genç olanlarda önce etkilenir. Mısır, daha alttaki yapraklarda ve gövdelerde mor veya kırmızımsı bir renk gösterir. Bu durum, özellikle düşük sıcaklıkların olduğu zamanlarda fosfor eksikliği olan bitkilerde şekerlerin birikimi ile bağlantılıdır.

 

Topraktaki Fosfor

Birçok yüzey toprağının toplam fosfor içeriği düşük olup ortalaması sadece %0.6’dır. Bu, toprağın ortalama %0.14 azot ve %0.83 potasyum içeriği ile kıyaslanır. Toprakların fosfor içeriği oldukça değişken olup, Atlantik ve Körfez yumuşak eğimli kıyı ovalarında %0.04 P2O5’dan daha az kuzeybatı Amerika topraklarında %0.3’ten daha fazla olan oranlar arasında değişiklik gösterir.

Birçok faktör toprak fosforu içeriğini etkiler:

  • Toprağın türetildiği ana malzeme türü
  • Aşınma ve erozyon derecesi
  • İklim koşulları
  • Ürün kaldırma ve gübreleme

Organik Fosfor

Toprak fosforu organik ve inorganik olmak üzere iki geniş gruba ayrılır. Organik fosfor bitki kalıntılarında, gübrelerde ve mikrobik dokularda bulunur. Organik madde bakımından düşük olan topraklar, organik olarak toplam fosforlarının sadece %3’ünü içerebilir ancak yüksek organik maddeye sahip topraklar, organik olarak toplam fosfor içeriklerinin %50 veya daha fazlasını içerebilir.

İnorganik Fosfor

Toprak fosforun inorganik formları, apatit (tüm fosforların orijinal kaynağı), demir ve alüminyum fosfat kompleksleri ve kil parçacıkları üzerine emilen fosfordan oluşur. Bu fosfor bileşiklerinin ve ayrıca organik fosforun çözünürlüğü oldukça düşüktür ve herhangi bir zamanda sadece çok az miktarda toprak fosforu çözeltide bulunur. Çoğu toprak, oldukça az içeren bazı topraklarla birlikte, çözünebilir fosforun hektar başına bir kgdan daha azını içerir.

Yeterli fosfor gübrelemesi ve iyi ürün/toprak yönetimi sayesinde, toprak çözeltisindeki fosfor, optimum ürün üretimi için yeterince hızlı bir şekilde değiştirilebilir.

Toprak Fosforu Kullanılabilirliği

Gerek gübre gerekse doğal ayrışmadan çözünebilir fosfor, topraktaki kil, demir ve alüminyum bileşikleri ile reaksiyona girer ve fosfor fiksasyonu işlemiyle daha az kullanılabilir biçimlere kolayca dönüştürülür. Bu fiksasyon süreçleri nedeniyle, fosfor çoğu toprakta çok az hareket eder (bir inçten daha az), menşe yerine yakın kalır ve ürünler uygulamadan sonraki ilk ekim mevsiminde nadiren yüzde 20’den fazla gübre fosforu emer. Sonuç olarak, az miktardaki toprak fosforu filtrelenerek kaybolur. Bu sabit kalıntı fosfor köklenme bölgesinde kalır ve başarılı ürünlere yavaş yavaş uygulanacaktır. Toprak erozyonu ve ürün kaldırma, toprak fosforunun kaybolduğu en önemli yollardır.

Fosfor Kullanılabilirliği Faktörleri

Toprak pH

Fosforun az çözünür kalsiyum fosfat olarak çökelmesi, yaklaşık 8.0 pH değerine sahip kireçli topraklarda meydana gelir. Asit koşulları altında, düşük çözünürlüğe sahip fosfor Fe veya Al(aliminyum) fosfatları olarak çökelir. Genel olarak, fosforun maksimum kullanılabilirliği 6.0 ila 7.0 pH aralığında meydana gelir. Bu kireçli asit topraklarının faydalı etkilerinden birisidir. Bu aralıkta bir toprak pH’ını sürdürmek, 7.0 üzerindeki pH seviyelerinde meydana gelen HPO4+ iyonlarına göre bitki tarafından çok daha hızlı bir şekilde emilen H2PO4– iyonlarının varlığını da destekler.

 

Dengeli Ürün Beslemesi

Diğer bitki besin maddelerinin yeterli kaynakları fosforun topraktan emilimini arttırma eğilimindedir. Fosforlu gübrenin tek başına uygulanması veya azot ve fosforlu gübrelerin ayrı ayrı uygulanmasına nazaran fosfor ile birlikte azotun amonyum formlarının uygulanması bir gübreden fosfor alımını arttırır. Sülfür uygulamaları, toprak fosforunun kalsiyum fosfat olarak mevcut olduğu nötr ve bazik topraklardaki toprak fosforunun kullanılabilirliğini arttırır.

Organik Madde

Organik maddesi yüksek olan topraklar, mineralleştirilmiş (organik azota benzer) önemli miktarlarda organik fosfor içerir ve bitki büyümesi için kullanılabilir fosfor sağlar. Fosfor tedarik etmenin yanı sıra, organik madde şelatlaştırıcı madde olarak hareket eder ve çözünmeyen demir fosfatının oluşmasını engelleyerek demir ile birleşir. Gübre, bitki kalıntıları veya yeşil gübre ürünlerinin yüksek pH değerlerine sahip topraklara çok miktarda uygulanması sadece fosforu tedarik etmez ayrıca ayrışmaya bağlı olarak topraktaki mineral fosfor formlarının kullanılabilirliğini artıran asidik bileşikler sağlar.

Kil Türü

Kil parçacıkları, topraklardaki fosforu tutma veya sabitleme eğilimindedir. Sonuç olarak, killi balçıklı topraklar gibi ince bünyeli topraklar, kumlu kaba bünyeli topraklara nazaran daha fazla fosfor sabitleme kapasitesine sahiptir. 1:1-türünün (kaolinit) killeri, 2:1 türdeki killerden (montmorillonit, illit, vermikülit)  daha fazla fosfor sabitleme kapasitesine sahiptir. Fazla yağış ve yüksek sıcaklık altında oluşan topraklar, yüksek miktarlarda kaolinit kil içerir ve bu nedenle 2:1 tür kil içeren topraklara nazaran çok daha fazla fosfor sabitleme kapasitesine sahiptir.Yüksek sıcaklıklar ve fazla yağış, bu topraklara eklenen fosfor fiksasyonuna büyük oranda katkıda bulunan topraktaki demir ve alüminyum oksit miktarını da arttırır.

Uygulama Zamanlaması

Toprak fosforunun fiksasyonu, çözünebilir fosfor ile toprak partikülleri arasındaki temas zamanında artar. Sonuç olarak, fosforlu gübrenin daha etkili kullanımı genel olarak, ürünün dikilmesinden kısa bir süre öncesinde gübre uygulanarak elde edilir. Bu uygulama özellikle, yüksek fosfor sabitleme kapasitelerine sahip topraklar üzerinde etkilidir. Yumuşak eğimli kıyı ovalarında, gübre fosforunun ürün tarafından kullanılmasında az veya herhangi bir azalma olmaksızın ekimden birkaç ay önce uygulanabilir. Sıra ürünleri için gübrenin şeritlenmesi, düşük fosfor sabitleme kapasitesine sahip topraklara kıyasla, yüksek fosfor sabitleme kapasitesine sahip topraklarda gübre fosforunun verimliliğini arttırması daha olasıdır.

Toprak Sıcaklığı/Toprak Havalanması/Nem ve Toprak Sıkışması

Bitki tarafından fosfor emilimi, düşük toprak sıcaklığı ve kötü toprak havalanması ile azalır. Suda çözünebilir fosfor içeren başlangıçgübrelerin serin havalarda ürün büyümesini arttırma olasılığı daha yüksektir.Aşırı toprak nemi veya toprak sıkışması, toprak oksijen ikmalinidüşürür ve bitki köklerinin toprak fosforunu absorbe etme yeteneğini azaltır.Toprak sıkışması, kök bölgesinde havalanmayı ve boşluk hacmini azaltır. Bu fosfor alımını ve bitki büyümesini azaltır. Toprak sıkışması ayrıca, toprak fosforuna toplam erişimi sınırlandırarak, bitki köklerinin nüfuz ettiği toprak hacmini de azaltır.

Toprak Testi Fosfor Düzeyleri

Gübre fosforuna yanıt veren ürün daha büyük olacak ve yüksek oranda test edilen topraklara kıyasla fosfor bakımından düşük olarak test edilen topraklarda çok daha sık meydana gelir.  Ancak, yüksek P toprak testi seviyelerine sahi topraklardaki verim genellikle daha yüksektir. Yüksek oranda test edilen topraklardaki fosfor gübresine verilen yanıt artar ve optimum ürün üretimini desteklemek için yüksek toprak fosfor seviyelerini korumak önemlidir.

Fosforun Yerleştirilmesi

Eğer bir yetiştirici düşük testli topraklarda yüksek fosfor yatırımından maksimum getiri istiyorsa, şerit uygulaması en iyisidir.Koruyucu toprak işleme uygulandığında, şerit ve serpme fosfor uygulamalarının kombinasyonları gerekli olabilir. Bu,fosfor taleplerinin güçlü kaldığı, büyüme mevsiminde daha sonra fideler ve bir besin rezervi geliştirmek için erken erişilebilen fosfor teminini sağlar.

Serpme/Pulluk Altı Fosfor Uygulamalarının Avantajları

  • Bitkilere zarar vermeden yüksek oranlar uygulanabilir
  • Kök bölgesi boyunca besin dağılımı daha derin köklenmeyi teşvik ederken, şerit yerleştirme bandın etrafında kök konsantrasyonuna neden olur.
  • Daha derin köklenme, daha büyük bir nem ve besin rezervi sağlayarak daha fazla kök-toprak temasına izin verir.
  • Gübreyi hayvan yemine uygulamanın en pratik yolu
  • Ürünün büyüme mevsimi boyunca olumlu büyüme koşullarından tam olarak yararlanmasına yardımcı olmak için tam yem verimliliğinin sağlanmasına yardımcı olur.

Susuz amonyak ve amonyum polifosfatın buğday ekiminde çift uygulaması, amonyum polifosfatınserpme veya şerit uygulamalarından daha üstün bulunmuştur.

Yem bitkileri için doğrudan sondaj sırasının (şerit tohumlama) altına yerleştirmenin, serpme veya kenar yerleştirmeye göre üstün olduğunu kanıtlamıştır.

 

Kaynak:IPNI

Etiketler: Organik Sıvı Gübre, sıvı gübre, organik gübre, seleda gübre, dap, azotlu gübre, gübre fiyatları, gübre önerileri, katı gübre, gübreler, gübre çeşitleri, gübreleme programları, Şelatlı, Şelatlı gübre, azotlu gübre, iyi tarım, fosfor, fosforlu gübre
Şubat 15, 2019
Listeye dön
Çerez Kullanımı